„Po co gitarze jest...” - czyli funkcje elementów gitary

Napisany: lis 4, 2019

Kategorie Gitary

Author: Adam Olesiak

W opisach gitar, które oferujemy w naszym sklepie, często używamy niemal żargonowych określeń różnych części gitary. Zdajemy sobie jednak sprawę, że nie wszyscy nasi klienci muszą być specjalistami od gitar i wiemy, że część z was mogła się czasem zgubić w całym tym gąszczu branżowych słówek. Służymy zatem pomocą. Ten artykuł, być może dla początkujących, a być może także dla bardziej zaawansowanych pokrótce starał się będzie wyjaśnić z jakich części składa się gitara i jakie funkcje pełnią omawiane tutaj elementy. Mamy nadzieję, że będzie to pomocne nie tylko w wyborze odpowiedniej dla was gitary, ale także w lepszym zrozumieniu tego instrumentu, co zaowocować może zdecydowanie lepszą techniką gry. Z racji, że nasz salon specjalizuje się w gitarach akustycznych i klasycznych, omówimy budowę tych dwóch rodzajów gitar, lekko tylko dotykając tematu gitary elektrycznej i pozostawiając miejsce na szerszy artykuł na ten temat w przyszłości :)
Gitarę zasadniczo podzielić możemy na trzy główne części: główkę, gryf i pudło rezonansowe. Ten dość intuicyjny podział wynika nie tylko z oczywistej wizualnej różnicy pomiędzy tymi częściami, ale także ze sposobu budowy gitary oraz funkcji wskazanych elementów. Każdy z nich składa się z wielu innych, które tworzą ogólny wygląd, ale też i brzmienie instrumentu. Zacznijmy więc od najważniejszej dla budowy tego brzmienia, części: pudła rezonansowego.

Pudło rezonansowe

To jak sama nazwa wskazuje, po prostu puste w środku (tak właściwie, to prawie puste) pudło z okrągłym otworem w odpowiednim miejscu. Taka konstrukcja sprawia, że dźwięk wydobywający się ze strun jest znacznie wzmacniany, dzięki czemu dużo lepiej można go usłyszeć (spróbujcie sami zasłonić np. zeszytem otwór pudła – usłyszycie wtedy jak duże ma to znaczenie). Jest to zatem część gitary, której wpływ na barwę dźwięku instrumentu ma niebagatelne znaczenie. Liczy się tutaj jego kształt, drewno (bądź rodzaj laminatu) z którego jest wykonane, sam sposób jego sklejenia, ułożenie mostka i wiele, wiele innych rzeczy, do których oczywiście jeszcze dotrzemy, jednak wszystko po kolei…

Płyta wierzchnia (top)

Jest to część pudła rezonansowego, na którą najczęściej patrzymy oglądając naszych idoli grających na akustykach. To do tej płyty drewna przymocowany jest mostek, do którego mocowane są struny. Top ma prawdopodobnie największy wpływ na brzmienie. Dlaczego? Struny, mające małą powierzchnię nie są w stanie w dostatecznym stopniu wprawić w ruch powietrza. Wprawiają natomiast w drgania właśnie top gitary, który z racji na swoją dużą powierzchnię prowadzi do wzmocnienia drgań powietrza wewnątrz pudła, co nasze ucho odbiera jako dźwięk. Charakterystyka topu ma zatem bardzo duże znaczenie, ponieważ to od charakteru drewna, od tego czy jest ono lite, czy jest to laminat oraz od tego jaki ma kształt, zależy rozkład oraz siła jego drgań (a zatem także i głośność i barwa dźwięków). To właśnie dlatego producenci gitar tak wiele wysiłku wkładają w skonstruowanie idealnego topu i wybranie jak najlepszego kawałka drewna do jego wykonania. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: świerk (różne odmiany), cedr, mahoń.

Kolejno top świerkowy, cedrowy i mahoniowy

Boki i tył (plecy, dno) pudła rezonansowego

Zazwyczaj wykonane są one z innego rodzaju drewna niż top. Częściej też używa się laminatu do ich produkcji. To wszystko ze względu na znacznie mniejszy wpływ tych elementów na brzmienie instrumentu. Ich funkcja ogranicza się bowiem głównie do odbijania drgań wytworzonych przez płytę wierzchnią gitary (stąd używane są twardsze rodzaje drewna niż na topie). Nie dajcie się jednak zwieść. Także te elementy drgają w czasie uderzania w struny i one same też dokładają swój charakter do ogólnej barwy dźwięku gitary. Oprócz rodzaju drewna (i dylematu, czy lite czy laminowane) dochodzi tutaj kwestia głębokości pudła rezonansowego, które bezpośrednio zależy od szerokości pasów drewna wykorzystywanych na boki. Jego głębokość także ma wpływ na brzmienie. Ważny jest tutaj także kształt pleców (polecamy obejrzeć pomysł marki Guild, który wykonuje gitary z wypukłym dnem – Archbacks). Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: mahoń, palisander (różne odmiany), klon, orzech, sapele.

Mostek

Jest to mały bloczek drewna, przyklejany do płyty wierzchniej w celu miejscowego jej
wzmocnienia. Po co takie wzmocnienie? Bo to właśnie w tym miejscu przymocowane są struny naszej gitary. To właśnie mostek i strunnik, odpowiadają za przenoszenie drgań strun na top. To jednak nie wszystko, bowiem wspomaga on także drewno płyty wierzchniej w utrzymaniu stabilnego stroju i w równoważeniu siły naciągu strun. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: palisander, heban.

Mostek gitary akustycznej (Maton z wbudowaną elektroniką, stąd śruby w tym palisandrowym mostku)

Mostek gitary klasycznej

Strunnik (wkład do mostka)

Jest to element zespolony z mostkiem, na którym opierają się struny wychodzące z otworów w mostku (tutaj konkretna budowa zależy od rodzaju gitary – w gitarze akustycznej otwory te wiercone są przez całą grubość topu, a struny przytrzymują kołeczki, natomiast w gitarze klasycznej, struny wiązane są na mostku). Ogranicza on z jednej strony menzurę gitary (tą część długości strun, która bierze udział w tworzeniu dźwięku, z drugiej strony ograniczoną siodełkiem). Ma on duże znaczenie w przenoszeniu drgań strun na top, zatem jego defekty mogą mieć niebagatelny wpływ na brzmienie (Zdj 11). Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: kość, sztuczna kość słoniowa (TUSQ), tworzywa sztuczne.

Strunnik (zaznaczony niebieską strzałką)

Kołki

Ich funkcja jest niezwykle prosta, przytrzymują one struny w otworach w mostku. Nie
mają one większego znaczenia, jeżeli chodzi o brzmienie, mogą jednak pozytywnie wpływać na estetykę i wygląd gitary. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: sztuczna kość słoniowa (TUSQ), tworzywa sztuczne, heban.

Kołki basu akustycznego (zaznaczone strzałkami)

Binding

To coś w rodzaju obramowania, lamówki, ciągnącej się w miejscach połączeń: topu z bokami, boków z plecami pudła, dookoła podstrunnicy lub nawet główki (w bogato zdobionych gitarach – zdj 13). Może się zatem wydawać, że jest to element tylko i wyłącznie ozdobny, tak jednak nie jest. Pełni on rolę swoistej ochrony tych miejsc połączeń, które przykrywa. Wyobraźmy sobie bowiem sytuację, w której przez przypadek z bardzo dużym impetem uderzamy kantem pudła rezonansowego o ścianę. Co się dzieje gdy nie ma bindingu? Może dojść do uszkodzenia łączenia topu z bokami pudła… Pomyślcie tylko jak może to wpłynąć na brzmienie. Gdy mamy jednak binding, to prędzej on odklei się od kantu, bądź odkształci się, amortyzując uderzenie. Co łatwiej jest naprawić? Uszkodzony binding, czy top? Odpowiedzcie sobie sami. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: tworzywa sztuczne, koa, inne rodzaje drewna, muszle słuchotek (ślimaków morskich).

Zdjęcia przedstawiają gitarę z bindingiem, bez niego oraz binding na gryfie

Rozeta

Czyli zdobienie dookoła otworu w pudle rezonansowym. Funkcja? Hmmm… Być może
zachęca nas do częstszego sięgania po naszą gitarę? :) Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: macica perłowa, muszle słuchotek, tworzywa sztuczne, nadruk, coraz częściej zdobienia wypalane laserem.

Rozety wykonane kolejno z muszli słuchotek, macicy perłowej, wycięta laserowo oraz inkrustowane drewnem.

Łezka (w języku angielskim pickguard)

Czyli płaski element znajdujący się bezpośrednio pod otworem rezonansowym, zasłaniający część topu (Zdj 15) O ile polska nazwa obrazuje jego kształt, o tyle angielska wskazuje esencję jego funkcji. Część ta chroni bowiem najbardziej newralgiczny fragment płyty wierzchniej przed uszkodzeniem i zarysowaniem przez nasze palce lub kostkę gitarową w czasie gry (pick – ang. kostka, piórko gitarowe; guard – ang. chronić, strzec). Dodatkowo stanowi kolejny element dekoracyjny naszego instrumentu. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: tworzywa sztuczne, drewno (w drewnianych specjalizuje się firma Taylor).

Różne rodzaje łezek

Lakier

To rzecz oczywista, ale często nie doceniana jeżeli chodzi o końcowy wpływ na brzmienie. Może on być matowy, pozostawiający otwarte pory w drewnie lub wysoko połyskowy. Może on również być wykonany z różnego rodzaju związków (poliuretan, nitroceluloza). Wiele osób lekceważy jego wpływ na brzmienie, ale wyobraźmy sobie sytuację, w której po wykonaniu gitary z surowego drewna przykrywamy ją grubą na 0,5cm warstwą lakieru. Czy gitara będzie drgać, a w konsekwencji brzmieć tak jak wcześniej, kiedy nie była polakierowana? Oczywiście, że nie. Choć przykład był trochę wyolbrzymiony, niezaprzeczalny jest jednak fakt, że gruba warstwa lakieru nieco tłumi drgania, stąd bardziej surowe brzmienie gitar o matowym wykończeniu lub z pozostawionymi otwartymi porami w drewnie (Open-Pores w przypadku np. gitar Furch). Dyskusyjna jest natomiast różnica brzmienia w zestawieniu lakier poliuretanowy – lakier nitrocelulozowy. Nie robiliśmy jeszcze takiego porównania, ale jedno jest pewne – lakier nitrocelulozowy, kiedyś znacznie częściej wykorzystywany, w znacznym stopniu odpowiada za piękny zapach, który unosi się po otwarciu futerału z nową gitarą w środku (różnicę pomiędzy lakierem matowym i wysoko połyskowym można zobaczyć na zdjęciach rodzajów boków i tyłu pudła rezonansowego).

Cutaway

Jest to wcięcie w pudle rezonansowym po dolnej stronie gryfu, którego zadaniem jest ułatwienie ręce dociskającej struny do podstrunnicy, grę na wysokich progach (Zdj 16). Przydaje się on w szczególności podczas grania solówek, a także przy trenowaniu fingerstyle’u. Z jednej strony bardzo przydatna rzecz, z drugiej jednak, pamiętajmy, że cutaway zabiera nam sporą część płyty wierzchniej, tak krytycznej dla brzmienia…

Cutaway:

Elektronika

Jej elementy najczęściej znajdują się zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz pudła rezonansowego. W środku znajdziemy przetworniki (które zamieniają drgania topu na sygnał elektryczny), mikrofon, oraz całą elektronikę wraz z okablowaniem. Kontroler, którym regulujemy (w zależności od rodzaju elektroniki) głośność, ton, oraz intensywność poszczególnych częstotliwości (bass, treble, middle) może być umieszczony zarówno wewnątrz (wersje minimalistyczne), jak i na zewnątrz pudła.

Dwa rodzaje paneli sterujących elektroniką:

Mogłoby się wydawać, że całe pudło rezonansowe mamy już omówione, ale… Zaraz, zaraz… Nie zaglądaliśmy jeszcze do jego wnętrza… Czy nie ciekawiło was od zawsze co znajduje się w tych czeluściach, do których nie ma sposobu zajrzeć? Po co te wszystkie listewki w środku? Już spieszymy tłumaczyć :)

Wnętrze pudła rezonansowego

Żebrowanie

To właśnie te listewki, które biegną przez całą tylną płytę pudła rezonansowego (plecy) oraz od spodniej strony płyty wierzchniej pudła. W obu tych miejscach żebrowanie zwiększa wytrzymałość konstrukcji, największe jednak znaczenie ma ono w przypadku topu. Nie tylko umożliwia mu wytrzymanie siły, z którą struny pociągają do góry całą przednią część gitary, ale także odpowiada za sposób rozchodzenia się drgań przez top. Producenci poświęcali i dalej poświęcają mnóstwo czasu na opracowywanie optymalnego żebrowania dla różnych rodzajów pudeł rezonansowych. Próbują nowych rozwiązań, rewolucyjnych koncepcji, sposobów wykonania i różnych rodzajów drewna, a wszystko dlatego, że tak ważne dla brzmienia gitary są właśnie te, wydawałoby się mało znaczące elementy.

Zielona strzałka wskazuje żebrowanie po spodniej stronie topu, natomiast niebieska strzałka znaczy element mocujący składany gryf w gitarze Furch Little Jane (nieobecny w standardowych gitarach):

Elementem wewnątrz pudła rezonansowego jest też ząbkowana listewka biegnąca dokładnie dookoła łączenia topu z bokami oraz tylnej części pudła z bokami. Domyślacie się do czego służy? Przykleja się ją do boków pudła rezonansowego jeszcze zanim przyklei się do nich top lub plecy. Zwiększają one powierzchnię, która łączy te elementy, dzięki czemu klej silniej je wiąże i nie ma obaw, że coś złego stanie się z naszą gitarą. Przemyślane, co nie?

Ząbkowana listewka:

Pręt regulujący krzywiznę gryfu

Pomimo że jego większa część zatopiona jest w gryfie, jego końcówkę znajdziemy najczęściej zaraz w okolicy otworu rezonansowego. Występuje on jedynie w gitarach akustycznych, ze względu na znacznie większą siłę naciągu strun, której on przeciwdziała, zapobiegając tym samym zbytniemu wykrzywieniu się gryfu. Regulacja wymaga użycia klucza imbusowego, który producenci czasem dołączają do gitary (częściej w droższych modelach). Umożliwia ona dostosowanie akcji strun (odległość strun od podstrunnicy) do osobistych preferencji.

Gryf

To właśnie on wydłuża menzurę instrumentu, dzięki czemu możemy na gitarze zagrać dużo niższe dźwięki niż w przypadku ukulele, czy mandoliny. Niezwykle ważne jest jego połączenie z pudłem rezonansowym, którego jakość determinuje odpowiednią akcję strun i czystość dźwięków na poszczególnych progach. Budowa gryfu różni się w zależności od rodzaju instrumentu. W przypadku gitar klasycznych jest on zazwyczaj szerszy i jak już wcześniej wspomnieliśmy, nie zawiera w sobie pręta regulacyjnego, w przeciwieństwie do gryfów gitar akustycznych, elektrycznych, czy basowych. Przejdźmy jednak do szczegółów.

Zasadnicza część gryfu

Czyli element połączony z pudłem rezonansowym często buduje także główkę instrumentu. Składa się od z dwóch lub trzech kawałków litego drewna (jeżeli dwa kawałki to jeden z nich stanowi główkę i długość gryfu, a drugi z nich to element najbardziej zbliżony do pudła rezonansowego, jeżeli gryf składa się z trzech kawałków, główka stanowi osobną część). Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: mahoń, mahoń, mahoń :)

Podstrunnica

To właśnie ta część gitary, do której dociskamy struny. Na niej nabite są progi, czyli cienkie, metalowe kawałki specjalnego drutu, do których dociskamy struny, skracając ich długość, dzięki czemu uzyskujemy odpowiedni, wyższy niż na „otwartej” strunie dźwięk. Istnieje także w tym przypadku różnica w budowie pomiędzy rodzajami gitar. Klasyki posiadają bowiem zupełnie płaską podstrunnicę. W przypadku akustyków i elektryków jest ona nieco wypukła, przez co łatwiej jest przez dłuższy czas grać samymi chwytami. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: palisander, heban 

Znaczniki progów

Można je porównać do drogowskazów. Dzięki nim szybko możemy się zorientować, na którym progu naciskamy strunę. Zazwyczaj znajdują się na 3, 5, 7, 9, 12, 15, 17 i dalszych progach. W niektórych gitarach znajdują się one nie tylko na przedniej, ale także i bocznej części gryfu, dzięki czemu jeszcze łatwiej się gra. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: tworzywa sztuczne, macica perłowa, muszle słuchotek.

Siodełko

To element pełniący poniekąd podobną funkcję do strunnika, bowiem również ogranicza menzurę gitary, tyle, że z przeciwnej strony. Oddziela on także gryf od główki instrumentu. Najpopularniejsze materiały wykorzystywane do budowy: tworzywa sztuczne (TUSQ), kość.

Główka

To często jeden z najbardziej zdobionych elementów gitary. To tutaj znajduje się logo producenta, który dumnie przedstawia swoje dzieło. To także tutaj znajdują się klucze instrumentu, czyli elementy służące do naciągania strun i dostrajania ich do odpowiednich dźwięków. Są różne rodzaje zarówno główek, jak i kluczy. Co do główek, mogą być one lite, bądź szczelinowe. Jeżeli chodzi o klucze, są one zamknięte lub otwarte.

Mamy nadzieję, że ten artykuł także spełnia jakieś funkcje… Być może nie jest aż tak rozwinięty, żeby jednocześnie uczył, bawił i wychowywał, ale być może dostarczył wam choć strzępek informacji, który ułatwi zrozumienie tego pięknego instrumentu, jakim jest gitara :)

Zostaw komentarz

Zaloguj się